Algemene informatie over het omgaan met dyslexie op De Waerdenborch

Het dyslexiebeleid op de Waerdeborch is continu in ontwikkeling om de begeleiding van leerlingen zo goed mogelijk te laten aansluiten op de behoeften van leerlingen. Hieronder staat een beschrijving van het huidige beleid.

Begin leerjaar 1:
De brugklasleerlingen worden globaal getest op dyslexie onder verantwoordelijkheid van de orthopedagoge. In Goor zullen dit alle brugklasleerlingen zijn. In Holten worden die leerlingen getest waarbij vermoedens van dyslexie vanuit de basisschool of de ouders zijn.  De orthopedagoge verwerkt alle testresultaten op klassikale lijsten. Opmerkingen van basisscholen, ouders, externe instanties en CITO-gegevens worden hierbij betrokken. Op basis van bovenstaande gegevens neemt de orthopedagoge een uitgebreidere individuele dyslexietest af. De uitgebreide dyslexietest wijst uit welke leerlingen dyslectisch zijn. Naar aanleiding hiervan schrijft de orthopedagoge een notitie en bespreekt deze met de desbetreffende RT-leraren en alle brugklasmentoren. Leerlingen die al een dyslexieverklaring hebben, ontvangen zo snel mogelijk na de zomervakantie een dyslexiepasje zodat zij meteen tijdens de vaklessen ondersteund/gefaciliteerd kunnen worden. Op deze dyslexiepas staan naast de faciliteiten, ook de plichten en verantwoordelijkheden van de leerling.

Aan het eind van leerjaar 1 kan op grond van ernstige dyslexie dispensatie voor 1 van de MVT aangevraagd worden. Hiervoor zal een procedure worden gevolgd om te onderzoeken in hoeverre dit noodzakelijk is voor de leerling.

Communicatie ouders: ouders van leerlingen die in aanmerking komen voor RT worden schriftelijk op de hoogte gesteld. Naar aanleiding van dit bericht worden ouders in de gelegenheid gesteld telefonisch contact te hebben met de orthopedagoge. Tevens worden zij uitgenodigd voor een algemene voorlichtingsavond. Hierbij komen dyslexie, het RT-beleid van de school en de inhoudelijke begeleiding aan de orde. Ouders van leerlingen die uitgebreid zijn getest en van wie de kinderen niet in aanmerking komen voor RT worden ook schriftelijk op de hoogte gesteld.

Start RT: zo spoedig mogelijk na de herfstvakantie. Leerlingen krijgen 1 x per week les van een RT-leraar. Verder ontvangen zij een dyslexie-pasje ter ondersteuning/ facilitering tijdens de vaklessen..

Cijfers: door middel van bepaalde maatregelen wordt door de vakleraren rekening gehouden met dyslexie. Bij de berekening van de cijfers wordt dus rekening gehouden met dyslexie. Daarom geldt voor dyslectische leerlingen bij de overgang het normale bevorderingsreglement. In de bespreekzone kan dyslexie evenals vele andere onderwerpen ter sprake komen.

Vragen: met inhoudelijke vragen over dyslexie kunnen ouders/leerlingen terecht bij de RT-leraar of de orthopedagoge.
Met vragen of problemen betreffende de uitvoering van het dyslexiebeleid kunnen ouders/leerlingen terecht bij de mentor. Deze kan ev. doorverwijzen naar het afdelingshoofd of het sectorhoofd.

Vervolg leerjaar 2: In het tweede jaar zal de leerling geen RT lessen meer kunnen volgens. Wel blijven alle faciliteiten aan de hand van de dyslexiepas van kracht. De mogelijke faciliteiten bij het Schoolexamen/Centraal Examen kunnen zijn: vergroot schrift, laptop en/of auditieve ondersteuning; dit wordt in het startjaar van de Schoolexamens nader besproken; ook hierover beslist de rector op advies van de sectorleiding.

Leerjaar 3 t/m 6: alle leerlingen met een dyslexie-verklaring van een orthopedagoog of een psycholoog ontvangen van de orthopedagoog een dyslexie-pasje voor ondersteuning/facilitering tijdens de vaklessen.

Algemene informatie voor ouders over dyslexie

Onderstaande tips zijn algemene tips die de school de leerling wil meegeven. Het geldt echter niet altijd dat de leerkracht verplicht is een bepaalde tip uit te voeren. Het wordt leerlingen dan ook aangeraden altijd in overleg met de docent te kijken wat haalbaar is om zo duidelijk bespreekbaar te maken waar de hulpbehoeften liggen van de leerling zelf.  

Tips aan ouders

	Het is belangrijk dat ouders de dyslexie en alle gevolgen ervan accepteren: de lees- en spellingproblemen, de frustraties van het kind, de tijd en energie die in de begeleiding gestoken moet worden, eventuele problemen op het voortgezet onderwijs.
	Geef kinderen een duidelijke structuur in hun leven. Ze moeten weten waar ze aan toe zijn.
	Laat kinderen plezier in het lezen houden door voor hen ook tijdschriften, stripverhalen of boeken te halen die hun interesse hebben.
	Thuis helpen is prima. Overhoren van woordjes, vragen stellen over een tekst. Maar het moet wel leuk blijven!
	Corrigeer teksten van uw kind.
	Leer uw kind voor zichzelf opkomen.

Hieronder staat een aantal verwijzingen naar verenigingen, literatuur en internetsites als u nog meer te weten wilt komen over dyslexie.

Balans: Vereniging voor ontwikkelings-, gedrags- en leerproblemen. Hier valt dyslexie ook onder.
De Kwinkelier 39, 372 AR Bilthoven, tel. 030 – 229 22 04

Tom Braams: Kinderen met dyslexie, ISBN 90 5352 339 1

Tom Braams: Dyslexie, een complex taalprobleem, ISBN 90 5352 7192

FNB, Lectuur en informatie voor mensen met een leeshandicap

www.anderslezen.nl    e-mail: abonnee@fnb.nl tel. 0486-486254
www.balansdigitaal.nl
www.dedicon.nl (software)
www.dyslexie.pagina.nl
www.dyslexie.nl
www.woordblind.nl
www.ces.nl  (computerprogramma’s om woordjes te leren)
www.efkasoft.myweb.nl
www.bastrimbos.com
www.digischool.nl
www.overhoor.myweb.nl  (zelf de woordjes invoeren of werken m.b.v. kant-en-klare lijsten!)
www.teach2000.nl

Tips voor leerlingen met dyslexie
Als je een leerprobleem hebt, kun je het best zoeken naar die middelen die bij jouw eigen problemen kunnen helpen. Gebruik die tips waar jij wat aan hebt.

Tips die je kunnen helpen bij het goed zien wat er op de bladzijde staat.
Als je telkens de regel of de woorden kwijtraakt waar je mee bezig bent, kun je een bijwijzer gebruiken.

	Het is handig om in elk boek dat je gebruikt een bijwijzer te hebben.
	Een deel van een bladzijde te bedekken. Soms zijn bladzijden zo vol en    druk dat je je niet kunt concentreren op het deel waar je mee bezig bent. Dek die delen die je niet nodig hebt dan af.
	Een kopie moet duidelijk zijn en  niet grijzig of met onduidelijke letters.
	Een vergrote kopie kan handig zijn.
	Als je moet lezen uit een boek bij aardrijkskunde of geschiedenis mag je er meestal niet in strepen. Vraag om die bladzijden te mogen kopiëren, zodat je kunt onderstrepen wat je nodig hebt.
	Markeerstiften zijn handig om belangrijke zinnen of woorden aan te geven. Je kunt ze dan snel terugvinden.
	Overschrijven van het bord kan lastig zijn. Soms heeft de leraar alles ook zelf op een blad staan. Vraag dan om een kopie van de aantekeningen.
	Kun je geen kopie krijgen, vraag dan of je de aantekeningen van een klasgenoot mag kopiëren. Je kunt dan thuis rustig kijken of je alles hebt.

Tips die je kunnen helpen bij het lezen

	Bespreek met je leraar dat onverwacht hardop lezen voor jou (en de klas) heel vervelend is. Misschien mag je een leesbeurt voorbereiden.
	Als je een woord niet kent, probeer het dan in stukken te knippen. Door de stukken herken je het woord makkelijker.
	Herken je het woord echt niet, lees dan de zin uit. Als je de zin begrijpt, weet je ook misschien het woord dat je niet kon lezen.
	Vraag of iemand een leestekst voor je wil voorlezen.
	Je kunt ook via Dedicon boeken op dvd aanvragen.
	Als je lezen een ramp vindt, begin dan bij leesstukjes die je het minst erg vindt. Hoe meer je leest, hoe beter het zal gaan. ZOEK ZO LEUK MOGELIJK LEESWERK om te oefenen.

Tips die kunnen helpen bij het schrijven

	Sla een regel over wanneer je op lijntjespapier schrijft. Je werk wordt zo beter leesbaar en je kunt er makkelijker iets aan veranderen.
	Denk eerst na voor je begint te schrijven. Je raakt dan niet zo snel in de war als je eenmaal aan het werk gaat.
	Schrijf eerst in het kort op wat je wilt gaan schrijven. Maak een schema. Je kunt dan kijken of je niet vergeet. Bovendien kun je de aandacht houden bij dat wat je aan het schrijven bent.
	Als je het werk gaat overlezen let dan op één ding tegelijk: heb ik - hoofdletters, dan, heb ik - punten en komma’s, dan, heb ik - spelfouten, dan, heb ik

Tips die je kunnen helpen een opdracht goed te begrijpen

	Lees de opdracht helemaal door, zodat je niets vergeet.
	Lees de opdracht twee keer. Dat lijkt veel werk, maar je weet dan beter wat je moet doen en kunt je werk maken, zonder dat het over moet (dat is nog meer werk!).
	Als opdrachten op een apart blad staan, gebruik dan een markeerstift voor de belangrijke woorden.
	Als een opdracht verschillende delen heeft, maak dan een stappenplan. Doe eerst het een en dan het ander.

Tips die je helpen dingen te onthouden

Dingen die je begrijpt, kun je beter onthouden. Probeer dingen te begrijpen en niet alleen de regels door te kijken.

Soms helpt het wanneer je dingen hardop zegt: je hoort jezelf praten en onthoudt het daardoor makkelijker.

Heel veel herhalen.

	Sommige kinderen leren de tafels makkelijker door ze te zingen.
	Gebruik geheugensteuntjes. Vooral degene die je zelf hebt bedacht kun je goed onthouden. (Een leuk puzzelwerkje). Weet je goede geheugensteuntjes of ezelbruggetjes, laat ze ons dan weten!
	Tafels kun je leren door tafelkaarten te maken. Je schrijft de sommen onder elkaar en de antwoorden  op een flap die je omklapt.
	Je kunt ook iedere tafelsom op een eigen kaartje schrijven. Zo kun je ze door elkaar husselen. Neem dan voor iedere tafel een eigen, vaste kleur.

En dan nog deze tips:

	Leg uit dat je bij aardrijkskunde, geschiedenis en wereldoriëntatie ook last hebt van de dyslexie. Je leest en schrijft langzamer.
	Luisteren en schrijven tegelijk lukken vaak niet goed. Je verwerkt beide informatie verkeerd. Zoek met je leraar naar een oplossing.
	Vraag extra tijd voor toetsen.
	KOM VOOR JEZELF OP. Leg rustig en duidelijk uit wat voor gevolgen dyslexie voor jou heeft.

Hulpmiddelen die nuttig kunnen zijn bij dyslexie

	Een tekstverwerker met spellingscontrole.
	Een eigen laptop.
	Boeken ingesproken op dvd.
	Teksten met een groter, duidelijker lettertype (liefst Arial 14).
	Door de leraar uitgewerkte aantekeningen.
	Een computerprogramma om woordjes te leren. Words van Call Educatieve Software (ww.ces.nl) is zeer goed. De leraren Engels hebben hierover informatie.
	Oefenen met de cd-roms bij de lesboeken.

Kurzweil op De Waerdenborch

Vanaf het schooljaar 2010-2011 kunnen leerlingen met ernstige dyslexie werken met het programma Kurzweil. Kurzweil is een computerprogramma dat leerlingen ondersteunt bij het leren. Het kan teksten voorlezen, woorden uitleggen en samenvattingen maken.

Gebruiksvoorwaarden

Voor de beheersbaarheid (beperking) van het aantal gebruikers van Kurzweil is het van belang dat er in het dyslexiebeleid onderscheid wordt gemaakt in de ernst van de dyslexie. Alleen voor de groep met een vastgestelde ernstige handicap is Kurzweil beschikbaar.

De orthopedagoge stelt vast bij welke leerlingen sprake is van ernstige dyslexie waardoor zij gebruik mogen maken van het programma. Niet elke leerling met dyslexie komt hiervoor in aanmerking. De criteria voor het gebruik zijn:

• Ernstige leesproblemen (niveau ligt lager dan groep 6 en het leestempo is erg traag). Leerlingen die met een dyslexieverklaring zonder testgegevens de school binnenkomen  worden aan de hand van twee kleine leestoetsen getest om deze achterstanden vast te stellen.
• In de dyslexieverklaring staat vermeld dat de leerling baat heeft bij auditieve ondersteuning. 

	Het is wenselijk dat de leerlingen die gebruik gaan maken van Kurzweil een typediploma hebben.
	Op de dyslexiepasjes van de leerlingen wordt door de orthopedagoge vermeld dat zij mogen werken met Kurzweil.

Financiën 
De school beschikt over de netwerkversie van Kurzweil met 10 gebruikerslicenties. De ouders moeten Kurzweil zelf aanschaffen (vanaf € 500,-) en installeren dit op een zelf aan te schaffen laptop. De leerlingen/ouders moeten beschikken over de bijbehorende digitale lesboeken. Deze zijn voor € 4,50 per exemplaar te bestellen bij Dedicon. Op grond van de wet op de gratis schoolboeken bekostigt de school deze leermiddelen. Deze KES-bestanden (Kurzweilgeschikte educatieve software) moeten op de laptop van de leerling geïnstalleerd worden. Door middel van een overeenkomst kunnen ouders kiezen voor digitale leermiddelen of ‘gewone’ leerboeken. Een ‘en/en-situatie’ is financieel niet mogelijk (vanaf schooljaar 2011-2012). De school schaft de digitale boeken niet aan, dit is de verantwoording van de ouders.

De kosten voor ouders zijn best fors. We willen de ouders erop wijzen dat dyslexiebegeleiding voorlopig nog onder de AWBZ valt.                   

Wanneer ouders het wenselijk achten dat hun zoon/dochter gebruik maakt van Kurzweil maar school de noodzaak hiervan niet ziet, kunnen zij uiteraard een Kurzweil-licentie aanschaffen. De digitale boeken zullen in deze gevallen niet door school worden vergoed.

Vakken
De geselecteerde leerlingen mogen Kurzweil gebruiken bij alle vakken waar veel teksten gelezen moeten worden. Dit zijn bijv.: Nederlands, de moderne talen, aardrijkskunde, geschiedenis, biologie, economie. De leerlingen mogen hun laptop met Kurzweil ook in de lessen gebruiken.

Benodigdheden

• laptop
• scanmogelijkheid (school en thuis): bijv. voor overig lesmateriaal, toetsen etc.
• digitale boeken (KES-bestanden) of eigen scans.

In zowel Holten als Goor zijn de RT’ers en de orthopedagoog verantwoordelijk voor de gang van zaken rond Kurzweil. Zij houden het aanbod van digitale boeken en andere materialen up-to-date. Dit is echter in samenwerking met ouders en leerlingen.

Toetsen
In het schooljaar 2010-2011 is op de locatie Goor uitgeprobeerd hoe het werkt om toetsen te maken met behulp van Kurzweil. Kurzweil leent zich hier goed voor en het scheelt de school veel logistieke problemen (voorlezen van teksten vraagt veel inzet van personeel en lokalen).

Uit de pilot is naar voren gekomen dat het werken met Kurzweil goed bevalt bij leerlingen met ernstige dyslexie. Ondanks een aantal dingen die nog niet vlekkeloos verlopen, zijn de reacties positief. Het beleid rondom Kurzweil is echter nog steeds in ontwikkeling.
Voor de toetsen geldt dat de leraren zorgen dat de leerling voor aanvang van de toets het werk krijgt aangeleverd op een USB stick of via de mail. De leerling levert na afloop van de toets de stick in en slaat het werk niet op, op zijn eigen laptop. De leerling zorgt zelf voor een koptelefoon zodat hij/zij gewoon in het lokaal de toets kan maken. De toetsen worden schriftelijk, dus niet op de laptop, gemaakt.

Ook de schoolexamens kunnen met behulp van Kurzweil worden gemaakt, als er sprake is van grote hoeveelheden tekst.

Tijdens het Centraal Schriftelijk Examen is het toegestaan om te werken met Kurzweil. Het wordt nu nog niet aangeboden door CITO. Zij werken met Daisy. De voordelen van Kurzweil ten opzichte van Daisy zijn niet zodanig dat alles in het volgende schooljaar omgezet moet worden. Op korte termijn zal het Daisy-systeem van de markt verdwijnen.      

Contract
Elke leerling (en ouders) die met Kurzweil werkt, tekent van tevoren een contract. In dit contract staan alle rechten en plichten, o.a. over de gevolgen bij fraude met toetsen. Bij schending van het contract betekent dit het einde van het werken met Kurzweil. In dit contract staat verder beschreven bij welke vakken de leerling Kurzweil gebruikt, wat de procedure is rondom toetsen en welke verplichtingen de leerling hierin heeft.